Komela Nûbihar http://komanubihar.org/zazaki Zanîn rizgariye nezanî bindestiye. Mon, 07 Dec 2015 19:18:07 +0000 tr-TR hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.5.10 Wendişê Rîsaleyê Nûrî bi Kurdkî Weş o! http://komanubihar.org/zazaki/?p=107 http://komanubihar.org/zazaki/?p=107#respond Tue, 26 May 2015 10:34:43 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=107 risaleye

RÎSALE-KURDÎ

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=107 0
Roşanê Ziwanê Kurdkî pîroz bo! http://komanubihar.org/zazaki/?p=102 http://komanubihar.org/zazaki/?p=102#respond Fri, 15 May 2015 18:27:04 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=102 Roşanê Ziwanê Kurdkî pîroz bo.

 

“Wendişê Rîsaleyê Nûrî bi Kurdkî Weş o.”

 

Kurdê ke tewr zaf cografyaya xoya qedîm de cuyenî, înan sero qedexeyê ziwanî hima zî dewam keno Tirkîya de semedo ke tede kurdkî sey ziwanê fermî qebul nêbîyo û ziwanê dayikê xo de heqê perwerdevînayişî, ke wesîleyê estbîyayîşê miletêk o, hima zî qedexe yo, Kurdê ma 15 gulane sey roşanê ziwanê kurdkî pîroz kenî. Ma ke pabesteyê weşanê Nûbiharî yî, hêvî kenî ke Roşanê Ziwanê Kurdkî, çi kurmanckî çi zazakî, heme dîyalektanê kurdkî rê bibo wesîleyê azadîye.

Nûbihare ke no 23 serrî yo bê bêfasile (bêke mabên bido) weşanê kurdkî kena, heta ewro hezaran kesî banderê wendiş û nuştişê kurdkî kerdê û pirdê ke mabênê Kurd û kultirê eyo vîyarte de ameyê tehrîbkerdiş, înan tamîr kerdî. Nê serran mîyan de, Kurdkî ke bê mekteb verdîyaya, Nûbihar bîya wendegehê kurdkî.

Nika ra pey Nûbihar, semedo ke rengînîya cuye pê kurdkî zî bizêdyo, bi kampanyayanê ciyayan go her serrgêra Roşanê Ziwanê Kurdkî pîroz bikero. Cematê Nûbiharî, sloganê , “Wendişê Rîsaleyê Nûrî bi Kurdkî Weş o.” Reyra îlan kerdo ke na serri eserê Ustad Bedîuzzaman Seîdê Kurdî Rîsaleyê Nûrî tercumeyanê înanê kurdkî ra bêro wendiş.

Ma heme Kurdan, bi vatişê Bedîuzzamanî; “Hezar serrî yo milîyet û ziwanê xo xo vîra nêkerdo” û heskerdoxanê kurdkî dawetê na kampanya kenîme.

15 gulan Roşanê Ziwanê Kurdkî heme şarê ma rê pîroz bo û Wendişê Rîsaleyê Nûrî bi Kurdkî Weş o

 
 Komeleya Nûbiharê

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=102 0
Hesabê Ardimî http://komanubihar.org/zazaki/?p=92 http://komanubihar.org/zazaki/?p=92#respond Tue, 25 Nov 2014 14:09:14 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=92 http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=92 0 Edebiyatê Kurdî De Çend Rengê Serekeyî http://komanubihar.org/zazaki/?p=83 http://komanubihar.org/zazaki/?p=83#respond Tue, 03 Jun 2014 09:06:50 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=83 Komeleya Nûbihare ya şaxê Wan, bi nameyê “Di Edebiyata Kurdî De Çend Rengên Sereke” panelêk amade kerd. Panel bi qisekerdişê ardimkarê serekê Nûbihare yê şaxê Wani Adil YILDIRIMÇAKAR dest pê kerd. Yıldırımçakarî va:
“Ez wazena bi kilmî behsê Komeleya Nûbihare bikera. Nûbihar çekuyêka kurdî ya û yena manaya wisarê neweyî. Nûbiharî îlhamê xo Nûbihara Ehmedê Xanî ra girewto.
Kovara Nûbihare bi rayberiya Şehîdo erjaye Îzeddîn YILDIRIM û bi xebatê çend embazanê ey serra 1992 de binê şertanê zaf giranan de dest bi weşanî kerdo. Binê şertanê giranan de heta ewro estbiyayîşê xo dewam kerdo. Nûbihare, a serre ra heta ewro zî eseranê kurdî sero hem bi hetê weşangeriya xo hem bi hetê kovargeriya xo ra zaf karê pîrozî ca ardî.
Meymanê erjayeyî,
Merkezê Komeleya Nûbihere hezîrane 2011 de Amed de roniyaye. Merkezî ra teber hîrê şaxê Nûbihare abiyê. Nê şaxan ra yew Wan de, yew Mardîn de û yew zî Elih (Batman) de yê. Xayeyê Komeleya Nûbihere çiy ê? Ma eşkenî cewabê nê persî bi çend nuqtayan bidî.
1. Averberdişê kultur, huner, edebiyat û ziwanê kurdî.
2. Kultur û baweriya xo têreyra bidî cukerdiş. Seba ke bawerî maniyê kulturî niya û verniya kultirî nêgîna.
3. Ma duştê tu bawerî û kultiran niyê. Berê ma heme merdimiya alemî rê akerde yê û ma heme merdimiye virar kenî.
4. Ma her serre derheqê ziwanê kurdî û edebiyatê kurdî de kombiyayîşan virazenî û nê wareyî de panel, semîner û konferasan danî.
5. Ma kursanê ziwanê kurdî (kurmancî, zazakî) akenî. Nika di sewîyeyan de kursê ma dewam kenî.”

YILDIRIMÇAKARî wina peynî day vatişê xo:
“Belê baro ke kiftê ma sero yo giran o la ma na raştiye weş zanî. Ma bawer kenî ke do tarîx xebatanê Nûbihare bi herfanê zernênan binuso. Seba ke Nûbihare pirdê bêntareyê vizêr û ewro ya. Reyna ez vana şima xêr ameyî panelê Nûbihar. Bimanî xêr û weşî de.

Nê qisekerdişî ra dima panelîstan bi moderatoriya Sidîq GORÎCANî dest bi
qiseykerdişê xo kerd. Doç. Alk. Dr. Abdurrahman ADAK bi babeta “Rengên Terîqetan di Edebiyata Kurdiya Klasîk de”, Remezan ALAN bi babeta “Rengê Folklorê di Edebiyata Kurdi ya Modern de” û Zulkuf ERGUN bi babeta “Rengê Bajarvaniyê di Edebiyata Kurdi ya Klasîk û Modern de” beşdarê panelî biyî. Qiseykerdişan ra pey, nuştoxan kitabê xo îmze kerdî.
Wan

wan2wan 3

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=83 0
Beyanatê peyên yê “Sempozyumê Dîn, Ziwan û Nasnameyî” yê Nûbiharî http://komanubihar.org/zazaki/?p=77 http://komanubihar.org/zazaki/?p=77#respond Mon, 30 Sep 2013 05:43:46 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=77

Beyanatê peyên yê  “Sempozyumê Dîn, Ziwan û Nasnameyî” yê Nûbiharî

Beyanatê peyên yê “Sempozyumê Dîn, Ziwan û Nasnameyî” yê Nûbiharî

Rojanê 21-22 êlule 2013 de Dîyarbekir de bi hemkarîya kovara Nûbiharî û Komela Nûbiharî “Sempozyumê Dîn, Ziwan û Nasnameyî” organîze bi. Kovara Nûbiharî ke 21 yew serrî yê bi fedakarî weşana xo bi kurdkî dewam kena, bi amancê ke ziwan û dînê ke warê virazîyayîşê nasnameyê komelkî de wayîrê rolêkê bingeyênî yê û têkilîyêka pête mîyanê înan de esta, seba ke nê dîyardeyî hetê pisporan ra munaqeşe bibê, bi organîze kerdişê sempozyumêkê mîyanneteweyî, waşt ke hetê xo ra derheqê meseleyê ke dinya û bitaybetî cografyaya ma wêran kenê, yew perspektîfê çareserkerdişî pêşkêş bikero.

Unîversîteyanê cîya-cîyayanê Tirkîya ra, ancî Kurdîstanê Başûrî ra, welatanê sey DYA, Fransa, Hollanda, Almanya û Bulgarîstan ra akademsîyen, sîyasetkar, cigêrayox, ancî kîşta temsîlkaranê dezgeyanê resmî û sivîlan de gelêk kesê ke eleqe nîşanê nê mewzûyan danê beşdarê sempozyumî bîyî. Sempozyumê ke di rojî dewam kerd de 30 teblîxî û çar konferansî pêşkêş bîyî û yew zî panel virazîya. Bi şeklê pêşkêşkerdişê hîrê teblîxan muhtewaya programî ameye dewlmendkerdiş û babetê ke ser o munaqeşe bîyo bidetay tehqîq bîyî. Sempozyum di rojî dewam kerd û her di rojî zî hetê temaşekerdoxan ra bi baldarî teqîb bi. Herçiqas Dîyarbekir de aktîvîteyê winasî tim benê la ancîna zî no eleqeyo ke nîşan dîya, sey nîşanê qîymetdayîşê kesanê ke kovara Nûbiharî û Komela Nûbiharî de xebitîyenê ame dîyayîş.

Sempozyumê ke xo rê kerdbi hedef ke tora têkilîyanê mabênê dîn, ziwan, îqtîdar, tarîx, kultur û sîyasetî de virazîyayîşê nasnameyî sewîyeyêka akademîke de munaqeşe bibo; na çarçewa de resa hedefê xo û hetanê cîya-cîyayan ra mewzûyî ameyî munaqeşekerdiş û perspektîfê dewlemendî vejîyayî meydan. Seba çareserkerdişê “Meselaya Kurdan” ke nêzdîyê di sey serrî yo munaqeşe bena û nê hîris serranê peyênan de çarçewaya pêrodayîşî de estena xo dewam kena, perspektîfê çareserkerdişî pêşkêş bîyî û naye ra beste goreyê rteçeteyê ke Ustad Bedîuzeman Saîdê Kurdî pêardê, mewzû newe ra ameye tetkîkkerdiş.

Netîceyê teblîxanê ke demeyê sempozyumî de pêşkêş bîyî de nê fikr û netîceyê cêrênî vejîyayî meydan:

-Cîyayîyê ke tebîet de estê çiqas fitrî yê, cîyayîya ziwanan zî hende fitrî ya. Înkar yan zî bedilnayîşê çîyanê fitrî eynî wext de înkarkerdiş û bedilnayîşê çîyanê îlahî yo. Naye ra, seba ke tebîet texrîb nêbo senî ke muhafezekerdişê fitretî muhîm o, îşaret pê bi ke muhafezekerdişê ziwanan zî hende muhîm o.

-Rayîrê adilî yê şinasnayîş û averberdişê ziwananê cîya-cîyayan ameyî pêşnîyazkerdiş; ame tekîdkerdiş ke neteweya serdeste îmkan û firsendê ke seba payanî ra vindarnayîşê ziwan û kulturê xo texsîs kena ganî eynî firsend û îmkanan seba netewe û grûbanê komelkî yê bînan zî texsîs bikero.

-Rolê xorîn yê dînî ke virazîyayîşê nasnameyê şexsî û komelkî de esto ame tekîdkerdiş; û bale ancîya ser ke termê dîn û ziwanî hetê virazîyayîşê nasnameyê komelkî û sîyasî ra di faktorê bingeyên ê. Nê her di faktorê ke nasnameyî anê meydan, her yew ê bînî temam keno û ancî tesbît bi ke ganî ferd yan zî komelî ser o nêro ferzkerdiş ke mîyanê dîn û ziwanî ra yewî tercîh bikero.

-Îfade bi ke mîyanê miletanê muslumanan de virazîyayîşê nasnameyê komelkî dîn û ziwanî ser o teşekul beno, coka nê di faktorê elzem ê. Û tekîd bi ke ferd yan zî komelê ke wayîrê bawerî yan zî fikrê dinyayî yê cîya-cîyayan ê, çerçewaya heqanê merdiman yê bingeyênan de ganî ciwînayîşê kulturê înan bigêrîyo binê garantîyêka huqûqî.

-Pêşnîyaz bi ke, problemê ke çarçewaya Meselaya Kurdan de estê, ganî nê prosesê çareserîye ke dest pêkerdo de hel bibê; û ganî rayîrê ke teberê şîdetî de yê, bê ke biginê sekte ro, tadîyê metodêkê aştîyaneyî ser û heme meseleyê sîyasî mîyanê terefan de bi rayîrê dîyalog û muzakereyî hel bibê.

-Manaya muhîmîya ontolojîk û felsefîk ya dîn, ziwanan û wehyî tekîd bîye; û bi hawayêko muşterek mezherê qebulî bi ke derheqê nê meseleyan de şîroveyê rastikên yê dînê îslamî edalet û seypêbîyene ser o yo. Seba ke seraserê tarîxî de dîn emrê serdestan de sey yew wasita ameyo bikarardiş, coka dîn muhtewaya xo ra ameyo vetiş, eke yeno waştiş ke dîn bireso faydeyê xo yê rastkênî ganî haqîqetê Quranî û pratîkê pêxamberî esas bigêrîyo.

-Sempozyum de ame vatiş ke, bingeyê bêhuzurî û nê pêrodayîşê ke dewrê Komara Tirkîya de nêzdîyê se serrî yo ke dewam kenê, sere de kurdî polîtîkayê îmhakerdiş û asîmîlekerdişê milet û grûbanê bînan esto û bale ancîya ser ke na helwêste pêrodayîş û cêrabîyayîşî xorînêr kena.

-Sere de nasname, derheqê termanê modernan de analîzê ke bi hawayêko pêroyî hetê mutefekiranê îslamî û bitaybetî zî hetê Bedîuzemanî ra ameyî tehqîqkerdiş; helwêsta ey ke menfîetê şexsî xo rê nêkena amanc la vera bêhuqîqîyan de vatişê muxalefetêkê komelkî awan kena, na helwêste roja ma de zî modelêko winasî yo ke îlham dana mucadeleyanê vera bêedaletîyanê sosyalan.

-Ancî muhîmîya naye ameye tekîdkerdiş ke, cayê ke tede nasnameyê komelkî yê zafdînî û zafziwanî estê ganî tena nasnameyê yew grûbe esas nêgêrîyo û lazim o ke heme nasnameyî qanûnê esasî de bigêrîyê binê garantî û bi no qayde bi pêkerdişêko cematkî hemwelatîbîyene newe ra terîf bibo û nê warî de ganî tecrubeyê komelanê winasîyan ra îstîfade bibo û çareyî bêrê dîyayîş.

-Sempozyum de tekîd bi ke dewrê Komara Tirkîya de polîtîkayê înkarkerdişê miletanê cîya-cîyayan de dîn sey argumantêk, sey aletêk hetê na polîtîka ra ameyo gurenayîş û zêhnê komelî nê hetî ra ameyo xapênayîş, coka hetê fehmê rastîn yê dînî ra ganî bi perspektîfêkê seypêbîyene na xeletî bêro rastkerdiş; û tekîd bi ke dîn esla vernîyê heqdarîya estena miletêk de asteng nîyo, dîn cayêko winasî de nêbeno.

-Sempozyum de tekîd bi ke, perwerdeyê bi ziwanê dayîke haqêko winasî yo ke munaqeşe nêbeno; ancî paralelê na rewşe de ganî hetê dewlete ra vernîyê ziwan, sembol û kulturê cîyayî yê milet û grûban bînan abibo ke warê rayaumûmî de bêrê şuxulnayîş, û telebkerdişê nê çîyan heqêko meşrû yo.

-Sempozyum de ame dîyarkerdiş ke grûbê komelkî yê sey zaza, kurmanc, soran, goran û lorî parçeyê eslî yê nasnameyê kurdî yê, nê dîyardeyê bi amancê zeîfkerdişê yewîya nasnameyê kurdîtîye esla nênê bikarardiş. Qenaetê sempozyumî no yo ke polîtîkayê ke na çarçewa de virazîyenê, bitaybetî zerar danê miletê kurdî û bi hawayêko pêroyî zî zerar danê temamê na cografya.

Ma sey kovara Nûbiharî û Komela Perwerde û Kulturî ya Nûbiharî ke no sempozyum organîze kerd, goreyê rol û mesulîyetê xo yê komelkî ra ma do nê xebatanê winasîyan dewam bikin; ma do paştgirîya heme mucadele û lebitîyayîşê ke zemînêkê fikrî û polîtîkî de benê bikin; ma nînan bi hurmet seba rayapêroyî îlan kenê.

 

Kovara Nûbiharî & Komela Perwerde

û Kulturî ya Nûbiharî

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=77 0
Mela Ahmedê Xasî û Mewlûd http://komanubihar.org/zazaki/?p=39 http://komanubihar.org/zazaki/?p=39#respond Wed, 27 Feb 2013 09:17:12 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=39 Mele  Ehmedê Xasê

Mele Ehmedê Xasê

Miyan millete mad gelek merdim pîl est. Labele pe seran û sera waxton xebatkarî yin çimon ra dûrî menda. Kayilti ma, ma in merdim û pîl alim û zonayi biyar ver çimo. Va yi xebatkarî, amelkarî, şuğuliyayiş xwu ser biyen zonayiş. Alim mar sey çilay, yi raşnayi don nêzonayiş ma ser. Şeyh û alim ma dinê Huma’y ser gelek xebatye. Rej û şeb nêvat, dew dew, bajar bajar gêre û holi ser millet kerd şa; xirabî ra na millet dûr depeşta. Gera ma qedr u qiymet na pilon xwu bizan. Na merdim û alimon ra yew Mele Ahmedê Xasî’v.

Mela Ahmedê Xasî, demê peyinê paytaxtê Osmanli’d qeza Lije’d dewê Hêzan’id çim xwu ke a ina dunya’r. Tayê çimo’nid bahs Ahmedê Xasi’d yen vatiş: “ Yi Palu’ra vejiye omey Lije. Vaxt ma’d dewê Xelon’id yev kiye est. Yin ra von “Key Xasûn”

Kijti xwu ra dersê Qur’an gurewt, yi cey babî xwu’d dest pêke dersê Erepkî. Medresa’d ilmê Îslam ser şuxulya. Yi icazê xwu Amed’id dest Seyda Xaci İbrahim ra gurewt. Waxtê Sultan Abdulhamid’id Amed’id Comi pil’id imamtî kerd. Pasur’id miftiyî kerd. Bad inay ra şi Çabakçur. 1909’id vu û 12 heval yi pê dest İttihatçi semed tay çi diyê Divan-ê Harp. 3 sêr Rodos’id fetilnayi mend. Labelê padişah newê( Vahyeddin) omay paytext, semed ina’yra gêrya a.

Derhaqê Ahmedê Xasî, ma des’id zaf melumat çinya. Ma ina eşkên vaj: “Mela Ahmed, zaf zonay’iv. Amrê xwu reya haq ser rêwîyarna. Âlim û amil’ib. Çi rey dawê İslam’ra wet yew dawê’r ni xebatya. Ziwan Zazaki ser eser en verên yi nuşt. Yi Erepkî, Tirkî, Farskî, Kirmancî, Zazakî pi ser ponç zon zonen pe in zonan şîîrî’z nuştê. Tayê eser pê dest mebusê Urfa Kemal Badilli semed tersê çend merdimon xwu omey vinkerdiş. Temame viraştişê Mewlidê Zazakî pe yardimê Xaliqî û feyz û bereketê pêxember ma (sellelahu ‘eleyhî we ‘ela alîhî we selem), pe destê Ahmedê Xasî Hêzanij hezar û hîrê sey û şîyyes serre bi tarîxê Erebkî.”

Mewlidê Xasî destpêkê edebîyatê Zazakî yo. Bi yew zono fesîh û sade omay nuştuş. Bê mewlidî sewbîna zî eserê ey estê. Na mewlid şiyes qisim û hîrê sey hotay ponç beyte ra bi peya. Her rezê mewlid yondes hece’v.

Manaye Mewlid, ameyîşê dunya yê Hz. Muhammedî yo. Ê şîîrê menzûmê ke eşqê ameyîşê dunya yê pêxamberî ma ser o nusîyey, înan ra von mewlid. Nizdî hezar ser ra nat mîyanê zafê milletanê Musluman’an de mewlid nusîyay. Mîyanê Kurdan de zî nusîyay. Mîyanê Kurdan de mewlido tewr namdar Mewlidê Mela Hesenê Bateyî yo. Zafê kirdan Mewlidê Bateyî wonenê. La mewlidanê Zazakî ra, yo tewr edebî û xorîn Mewlidê Zazaki yê Xasî yo. Hol bizone ey ra dima zî 4-5 hêb mewlidî nusîyay. Qismêkê yin binê tesîrê Xasî’d nusîyay. La heme hember yid ni mendê. Mewlidê Usman Efendî zî tede, çi mewlidêk bi qasê Mewlidê Zazaki’yê Xasî namdar nibiyo.”

Xasî vatij xwu pe yew zono mîstîk sembolî şuxilnay. Mewlidê Xasî’d zaf zî xeyretê îsbatkerdişê Zazakî esto. Wazeno nîşan bido ke Zazakî çend dewlemend a. Xasî de hem eşq esto hem îrfan. Mesela, Xasî zaf qedr dano qeleme.

Homa en vernî qelem virazeno. Qeleme de qisey keno. İna’ra dima qeleme don qiseykerdiş û pê qelem don nuştiş. Pe ina qayde Xasî, ma’z don zonayîş ki ma qedrê qeleme gera bizon. Mucadele pê qeleme, mucadele tirkewon’ra ver yena.”

Nome in kitab, Mewludê Nebî. 1899’id Amed’id Matbaa-yê Litografya’d yen çapkerdiş. Mela Ahmedê Xasî 1951’d rasen rehmê Huma’y, Huma yir zaf zaf rehm bik.

Mewlîdê Nebî’ ra yew qisim:

Ez bi bismillahî ibtida kena. / Raziqê ‘aman û xasan pîya kena.

Rebbî, hemd û şukrî ancax to rê bê. / Kîbr û medh û fexrî pêro to rê bê.

Çende ray bê masiwa bê hemdê ma. / Labelê nêrê hisaban çendê ma.

Hemd û şukrê to eda qet nêbenê. / Ma ser a Rebbî, ti zanê, vînenê.

Halê miskîn û feqîr û naqisan; / rûreş û zerresîyahê zey hesan.

Her nefes de vacê, hemd û şukrê to. / Wacib o bêşubhe ancî heqqê to

Maneno îne ser o şukrê çiman; / dest û ling û pîya bi e‘ezayê bînan.

Key yeno ca Rebbî heqê şukrê to? / Ger ezel ra ta ebed ma zikrê to

Tim biker, qet xafilî nêbin mudam. / Her mehalo ger eda ker ma temam

Labelê ma zanê rehma bêhisab, / to heta esta û ma bî dilkebab.

Wazenê ma lutfê to hergo hewe, / tim bi zarîyy û fixan roc û şewe.

Ez qesem daîm bi zatê to kena, / hem bi yew-yew ez sifatê to kena.

Ger ebed yew hemdê to qet nêkero, / rehmetey to ancî yo go her bero.

Çunkî rehmey to bi qeybê yê bîya, / ger çiqa şermende û sînesîya.

Rebbî halê ma bi xwu to ra ‘eyan, / lazimey hendî çîya vaco zuwan.

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=39 0
Dersa Ziwanî – (Alfabe) http://komanubihar.org/zazaki/?p=31 http://komanubihar.org/zazaki/?p=31#respond Thu, 21 Feb 2013 09:54:28 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=31 Dersa ma ya verêne derheqê alfabeya ma de ya. Şima ke alfabe şinasna, şima asan wanenê. Eke şima asan wend, êdî şima wendişê xo ra zî weş fehm kenê.

Alfabeya Kurdkî ya latînkî serra 1930 de hetê Celadet Alî Bedixanî ra Şam de amade bîya. Ekrem Cemîlpaşa û Hemzeyê Muksî na alfabe rexne kenê. Goreyo ke mamosta Malmîsanij kitabê Zinar Silopî Doza Kurdîstanî ra neql keno, badê nê rexneyan, Celadet Alî Bedirxan, Hemzeyê Muksî, kurdanê Şamî ra Mûsa Beg û Ekrem Cemîlpaşa serra 1931 de Şam de keyeyê Elî Axa Zilfoyî de yenê pêser û sey komîsyonêk na alfabe qebul kenê.

A roje ra nat kurdê ke bi alfabeya latînkî nusenê, na alfabe şuxulenê. Alfabeya kurdkî ya latînkî 31 herf ê. Alfabeyêka fonetîk a. Her herfe teqrîben yew veng temsîl kena. Zaf asan a, kesê ke tirkî wendo, şêno mîyanê çend deqayan de alfabeya kurdkî bişinasno. Mesela, 23 herfê alfabeya kurdkî û yê alfabeya tirkî muşterek ê, eynî sey yewbînan ê: Aa, Bb, Cc, Çç, Dd,Ee, Ff, Gg, Jj, Hh, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Vv, Yy, Zz

Nê 23 herfê corênî eynî sey alfabeya tirkî yenê wendene.

Çar herfê ke alfabeya tirkî de estê la yê ma de çin ê: Ğğ, İ, ı, Öö, Üü

Kurdkî de herfa “i“ gama ke gird nusîyeno, sey alfabeya îngilîzkî bênuqta, sey “I“ nusîyeno.

Herfê ke alfabeya tirkî de çin ê la yê ma de estê zî nê yê: Êê, Îî, Qq, Ûû, Ww, Xx

Vengê “ğeyn”ê erebkî kurdkî de çin o. La çend çekuyê ke no veng tede esto, bi herfa “Xx“ nusîyênê, mavajin, sey “xerîb“ û “Xalib”î. Çimeyê vengê “x“ û vengê “ğ“ yew o, tena ferqêko nuansî mîyanê nê her di vengan de esto. Coka hewce nêkeno ke merdim her vengê nuansî rê yew herfe rono û alfabeya xo giran bikero. Heme ziwanan de, di yan çend vengê ke fonetîk de çimeyê înan yew o, la sey nuansî ferqê vengî mîyanê înan de esto, tena bi yew herfe temsîl benê. Wendox yan qiseykerdoxê ziwanî bi hawayêko tebîî nê vengan ferq kenê. Ma vajin gama ke ma vanê “kate, kalik” û gama ke ma vanê “kesa, kewe”, di vengê cîyayî yê “k” vejênê. Ferq mîyanê vengê “h”yî ke “Hesen” û “halîn”î de esto zî wina yo.

Alfabe de, hewce nêkeno ke merdim seba her vengê nuansî herfêk rono. Çunke usulê wendişî de merdim neke yew bi yew herfan waneno, ney, merdim hemeyê çekuye reyke de waneno.

Seba vengan, tena yew îstîsna alfabeya kurdkî de esto ke o zî, vengê “r”yê qalindî bi di “rr”yan nusîyeno. Ma vajîn ke çekuya “kerra” û “serre” de.

Roşan Lezgîn/zazaki.net

ALFABEYA KURDKÎ

Kirdkî (Zazakî) Tirkî

A a

adir, asin, Almanya adam, at

B b

bira, ban, Bidlîs bıyık, bir

C c

ca, cêr, cor can, cadde

Ç ç

çim, Çewlîg, Çemişgezek çocuk, çöp

D d

dest, Dîyarbekir, Dêrsim dal, dayı

E e

ez, Erzingan, Erzirom el, eldiven

Ê ê

êrxat, êlçî, êqbal

F f

fek, fariskî, Fransa fare, fıstık

G g

ga, giran, Gimgim göl, güven

H h

her, heş, Hollanda hemen, hava

I i

bin, kirmanc, solin ısırmak, ışık

Î î

îsot, Îran, Îtalya iş, İran, insan

J j

jêhat, jan, Japonya jandarma, jimnastik

K k

kitab, kar, Kurdîstan kalkan, küçük

L l

lal, lazut, Licê limon, leke

M m

ma, mase, Mûş mavi, maya

N n

nan, newe ne, neden

O o

oda, ordu, Osman olmak, odun

P p

Payîz, Pîran, Pali parmak, pınar

Q q

qeleme, qumaş, Qibris

R r

rind, radyo, Riha resim, rüzgar

S s

sipî, simer, Sêwregi serin, sarı, süs

Ş ş

şima, şeş, şaş şişirmek, şişman

T t

ti, tarîx, Tirkîya tatlı, tavşan

Uu

utî, uca, ucret ütü, ücret

Û û

ûsul, ûrris, ûrrim uzak, unutmak

V v

verg, velg, vate var, ver

W w

wisar, weş, welat

X x

xirab, Xarpêt, xal

Y y

yaban, yar, yadîgar yayla, yol

Z z

zaf, zerd, zaza

zeybek, zavallı

 

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=31 0
Satilêk Mast http://komanubihar.org/zazaki/?p=27 http://komanubihar.org/zazaki/?p=27#respond Thu, 21 Feb 2013 09:25:18 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=27 Hesê Pule sey her roje verê ke tîje bidêro candaran ra, dar û kemerî ra, mor û milawinan ra wuşt ra. Lê ey ewro gureyode cîya bikerdenê. Sey her roje verê xo nêda gome ke şoro selxî biverdo teber bibo biçirayno. Cayê naye de venga lajê xo yê selxvanî da, va:

– Wusên! Wusên! Wusên!

Wusênî ra veng nêvecîno. Wusên xeylê xorîn şîyo. Bi nê halê lajê xo deja, xo ver de va:

– Ero ez to rê kor bî. Ti zaf qefelîna nê?

Mewazo lajê xo hende rew hewn ra rakero kî neçar o ke ey rakero. Dî ke laj bi vengdayîşî nêwurzeno ra, solê xo berteng de vetî ame serê sereyê lajê xo. Lajî germî ra orxan xo ser ra eştbî. Bi pîjamayan û atletî mendîbî. Xo vêreyî ser o merednaybî ra hewnode şîrin de bî. Demêk serê sereyê lajê xo de hînî lajê xo de nîyada. Hêdîka destê xo berd mîyanê porê lajê xo bi feknermîye va:

– Wusênê mi.

Wusênî ra reyna veng nêvecîya. Tayê bîn vengê xo kerd berz:

– Wusên! Ba-bawo ma se bî to rê, ti kewta hewnê merdeyan.

Bi vateyanê xo yê pêyenan ca de poşman bî, “Tobe, tobe, no fekê mi se vano, Heq mekero, Heq mekero” va û na rey lajê xo hejna. Bi hejnayene lajek vecinîqîya, çimî kerdî ya. Dî ke pî ha wo serê sereyê ey de venga ey dano. Bi vengode hewnên va:

– Apo se bî, ti nê lêlê şodirî de ama mi kena ra?

– Ez qida bijerî hela wurze ra ewro tayê gureyê mi esto. Ez do şorî Gimgim. Ti wurze ra şo selxî biverde ra.

– Of ya Apo şîyena Gimgimî kotî ra vecîye? Va û xo serê sewkî ra verda ra cêr.

Îşliga ke zendikan de polkerdî û pantorê ke zonîyan de polkerdeyî bî dayî xo ra verê xo da gomeyê selxî. Hesen çapika şî bono ke sey kulinde kar ardenê. Cinîyê hadirîya şanitena doyî kerdêne. Çêver de sereyê xo kerd zereyê bonî, cinîya xo ra va:

-Erê ê satilê qicî pirrê mast bike, ez berî qaymaqamî rê.

Cinî sereyê xo çarna ci, va:

– Ninê mastê çî? Qaymaqamê çî?

– Erê ma vanê dewe rê banan virazenê. Ez şorî ma qeyd bikerî belkî ma rê kî virazêrê, va pawayê vateyanê cinîya xo mend. Ey zanitenê ke cinîye reyna zaf çîyan vajêro ci ra.

Cinî va:

– Heya heya ti şo risqê zav-zêçê mi çerç bike, ê to rê banan virazerê! Ninê bomo bomo ê banan-manan nêvirazenê. Ti bîlasebeb risqê domananê mi bena bi înan dana werdene.

Hesenî dî ke nîyetê cinî çîn o, cinî ha wo pêroyê mastî kena meşke:

– Erê ez to ra vana mast biverde ti mi rê nata-bota qesê kena.

– Ninê ma ez to nêzanena, ban mane yo, reyna zerrîya to wazena ti şorê Gimgim, şorê peran biwerê.

Cinî hetêk ra nê vateyî resnayî mêrdeyê xo hetêk ra kî satil guret destê xo awe çarnê pira. Mast kerd ci. Heta fek kerd pir. Dergê mêrdeyê xo kerd, va:

– Ti nîya risqê zav-zêçê mi çarç-çurç kena ya, ez to ra se vajî.

Keyfê Hesenî ame ca. Didanî kerdî beş:

– Bike mîyanê awe wa germ mebo, heta ke ereba amîye, va verê xo da hênîye mîyanê dewe. Serê şodirî awa hênî serdine bîye. Hesenî bi çalp-çalp dest û rîyê xo şut ame. Bi nan û mast arêya xo kerde. Ser de cixarayade qenesûre kî fîşte ta. Cixaraya xo qedêna peyê cû kincê xo yê neweyê ke tawo ke şîyênê Gimgim yan kî cayanê bînan dayêne xo ra dayî xo ra. Xo rind tîtîkna pawayê ereba mend.

Senî ke erebaya sûre cadeyî ra asaye, satilê mastê xo guret destê xo şî peyê baraka, rêwîyê bînî kî pêro amaybî uca. Ereba bi toz û dumax ameye mîyanê dewe de çerexîye, rêwî guretî û şîye.

Saet û nêm de reştî mîyanê Gimgimî. Ereba sûka corî de vinete. Rêwî bî pêya. Hesen kî satilê mastê xo dest de, bî pêya. Cade amaybî şutene boye û hewayode weş sûke ra ameyêne. Hesenî saeta xapa xo de nîyada hona rew bî. Daîreyê dewlete tewr rew saete heşt de bîyêne ya. Hesen kî sey rêwîyanê bînan şî verê qewaxaneyî kursîyêk ont, ser o nîşt ro.

Waxt ke ame Hesen cayê xo ra sivik wuşt ra satilê xo guret destê xo verê xo da banê qaymeqamî. Bejna derge bîya xil û xar. Bîyo quzqin. Ban de zêde kes çin bî. Pey maseya qatê verênî de camêrdêk sereyê xo naybî ro tayê çîyan ra mujil bîyêne. Hesen nêzdîyê ey bî, bi vengêde zaf nizmî selam da ci û bi tirkî va:

– Ben qaymeqam beg îçîn geldî. (Ez seba ke qaymeqam begî bivînî ameya.)

Memurî sereyê xo qet ranêkerd, va:

– Kaymakam beyi niye görmek istiyorsun? (Ti çira wazena qaymeqam begî bivînê?)

– Ona vereceğim vardır. (Ez wazena çîyê biderî ci.)

Memurî sereyê xo kerd ra. Eke satilê mastî dî, raya oda qaymeqamî musnê ci. Hesen verê çeverî de vinet, da çeverî ra. Zere ra vengê “Kerem kerê” ame. Hesenî hêdîka çever kerd ya. Bi destêk satilê mastî guretêne, bi destêk kî ver de çaketê xo pêguretbî. Senî ke çever ra kewt zere xo kerd war selam da qaymeqamî. Qaymeqam cayê xo ra nêwuşt ra, çim ke gina satilê mastî ra bi peşmerîyene:

– O Hasan buyur hoş geldin. (Hesen kerem ke ti bi xeyr ameya.) Va, ca musna Hesenî ke ronîşo. Hesen nêzdîye masa bî, verê ke ronîşo, satilê mastî serê masa de na ro. Naye ser qaymeqamî tayê bi nezaket:

– Niye zahmet ettîn ya. (To çira zehmet kerdo.) va.

Hesenî ca de cewab resna qaymeqamî:

– Qaymeqam beg bir satil mast ne poximsin, va û nîşt ro.*

Şeyda Asmîn/ Zazaki.net

__________

* No nuşte “Newepel, Rojnameyo kulturî yo 15 roje, Hûmare 36, Dîyarbekir, 01-16 êlule 2012, r. 6” de weşanîyayo.

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=27 0
Kursê Kirdkî (Zazakî) dest pêkeno http://komanubihar.org/zazaki/?p=14 http://komanubihar.org/zazaki/?p=14#respond Tue, 19 Feb 2013 07:36:49 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=14 imagesCA6N2A11Kurs hetê komela Ziwan-Kom û Komela Nûbiharî ra organîze beno û roja12 adare 2012 saete 18.00 de banê Komela Nûbiharî de dest pêkeno.

Kursê kirdkî hîrê hewteyî, hewte de çar rojî; rojanê diseme, sêseme, çarseme û panseme, pêro pîya hîrê hewteyan de duwês rojî dewam keno.
Kurs de qiseykerdis, fehmkerdis, wendis û nustisê kirdkî yeno musnayîs û averberdis.

Kursîyerê ke wazenê besdar bibê, ganî bi hawayêko muntezem dersan teqîb bikerê.

Muracat:
Komeleya Nûbiharê/Diyarbekir
Tel: 0 412 237 22 20
diyarbakir@komanubihar.org

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=14 0
Destdergîya Nasnameyê Miletê Kurdî Ser o http://komanubihar.org/zazaki/?p=1 http://komanubihar.org/zazaki/?p=1#respond Mon, 18 Feb 2013 15:43:40 +0000 http://komanubihar.org/zazaki/?p=1

nubiharDestpêkê awanbîyayîşê komara Tirkîya ra hetanî ewro karbidestê dewlete vera nasnameyê miletê kurdî de polîtîkayê şaşî û nerewayî tetbîq kerdî. Tirkîyaya kemalîste bi tu hawayî xo nêdayêne verê qebulkerdiş û naskerdişê miletê kurdî, ewro zî karbidestê muhafezekar û îslamî yê dewlete rêça hukmatanê xo ra verî ser o eynî xeletîyanê sîyasî de yê. Ma vînenê, eke înkarê miletê kurdî pere nêkero, na rey dest erzenê qulpa fitneyî û wazenê mîyanê miletê ma de dibendî virazê.

1925 de badê ke zafaneyê kurdanê zazayan birayanê xo yê bînan reyde serkêşîya Şêx Seîdî de seba heqanê xo yê dînî û mîlî sere wedart, dewlete zî dest bi propagandayanê cîyayîya zazayan û kurmancan kerd û waşt yewbîyayîşê miletê kurdî bişikno. O dem ra nat, bê ke na îdîaya xo rê delîlêkê tarîxî peyda bikero, misêwa nê fitneyî vera kurdan sey wasitayêkê şerî bi kar ana.

Tewr peynî de wezîrê perwerdeyî Çewlîg de kitabê dersa weçinîta yê kurdkî ke hetê mamostayanê beşkê kurdkî yê Unîversîteya Mêrdînî ra amebi amadekerdiş, va nêbeno ke kurmancî û zazakî binê nameyê kurdî de bêrê wendiş û pisporanê Unîversîteya Mêrdînî rayîrêko şaş dayo ma ver. Bi no hawa hukmato muhafezekar yê îslamî nîşan da ke bingeyê polîtîkaya Tirkîyaya kemalîste ser o meşîyeno û tu qîymet nêdano erjanê miletê kurdî.

Bîyayîşê lehçeyanê cîya-cîyayan neke tena kurdkî de zafê ziwanan de rastîyêka eşkera ya. Dewleta Tirkîya digel ke bî hezar serrî Asyaya Mîyanêne ra koç kerdo û mîyanê înan de zaf cîyayîyê ziwanî û edetî peyda bîyê zî tirkê Tirkîya, tirkmanan, azerîyan, qirgizan, qazaxan, uzbekan, qipçaxan sey miletêk û ziwanê înan zî yew ziwan qebul kena. Vera naye de, digel ke kurdê kurmancî û kurdê zazayî têmîyan de ciwîyenê, heme hawayê cuya înan sey yewbînan a, mezlum û mexdurê eynî polîtîkayanê dewlete yê, û mîyanê înan de ferqê lehçeyî ra teber tu cîyayîyêka bîne çin a, înan sey di miletan û ziwanê înan zî sey di ziwanan dana zanayîş.

Kurdbîyayîşê zazayan neke tena çimeyanê kurdan de, heme çimeyanê îslamî û tirkî de zî rastîyêka eşkera ya. Eke wezîr mamostayanê Unîversîteya Mêrdînî ra bawer nêkeno, wa goşdarîya Ewlîya Çelebîyê Usmanî û Zîya Gökalpê teorîsyenê Mistefa Kemalî bikero.

Bi nê munasebetî ma sey Komela Nûbiharî veng danê heme birayanê xo yê zazayan ke vera nê heqaret û bêrûmetkerdişî de bêveng memanîn û medîn rêçê kesanê menfîetperestan ser ke bikarardişê zazayan ra teber tu amacêkê înan çin o.

Ancî ma veng danê hukmatî zî, wa fek nê polîtîkayanê şaşan ra verado û derheqê beyanatê wezîrê perwerdeyî de rayê xo eşkera bikero. Êdî ganî dewlete fek tarîfkerdiş û cêrakerdişê miletê kurdî ra verado û hurmet nîşanê zaftewirîya miletê ma bido.

Navenda Komeleya  Nûbiharê

]]>
http://komanubihar.org/zazaki/?feed=rss2&p=1 0