Mela Ahmedê Xasî û Mewlûd

Mele  Ehmedê Xasê

Mele Ehmedê Xasê

Miyan millete mad gelek merdim pîl est. Labele pe seran û sera waxton xebatkarî yin çimon ra dûrî menda. Kayilti ma, ma in merdim û pîl alim û zonayi biyar ver çimo. Va yi xebatkarî, amelkarî, şuğuliyayiş xwu ser biyen zonayiş. Alim mar sey çilay, yi raşnayi don nêzonayiş ma ser. Şeyh û alim ma dinê Huma’y ser gelek xebatye. Rej û şeb nêvat, dew dew, bajar bajar gêre û holi ser millet kerd şa; xirabî ra na millet dûr depeşta. Gera ma qedr u qiymet na pilon xwu bizan. Na merdim û alimon ra yew Mele Ahmedê Xasî’v.

Mela Ahmedê Xasî, demê peyinê paytaxtê Osmanli’d qeza Lije’d dewê Hêzan’id çim xwu ke a ina dunya’r. Tayê çimo’nid bahs Ahmedê Xasi’d yen vatiş: “ Yi Palu’ra vejiye omey Lije. Vaxt ma’d dewê Xelon’id yev kiye est. Yin ra von “Key Xasûn”

Kijti xwu ra dersê Qur’an gurewt, yi cey babî xwu’d dest pêke dersê Erepkî. Medresa’d ilmê Îslam ser şuxulya. Yi icazê xwu Amed’id dest Seyda Xaci İbrahim ra gurewt. Waxtê Sultan Abdulhamid’id Amed’id Comi pil’id imamtî kerd. Pasur’id miftiyî kerd. Bad inay ra şi Çabakçur. 1909’id vu û 12 heval yi pê dest İttihatçi semed tay çi diyê Divan-ê Harp. 3 sêr Rodos’id fetilnayi mend. Labelê padişah newê( Vahyeddin) omay paytext, semed ina’yra gêrya a.

Derhaqê Ahmedê Xasî, ma des’id zaf melumat çinya. Ma ina eşkên vaj: “Mela Ahmed, zaf zonay’iv. Amrê xwu reya haq ser rêwîyarna. Âlim û amil’ib. Çi rey dawê İslam’ra wet yew dawê’r ni xebatya. Ziwan Zazaki ser eser en verên yi nuşt. Yi Erepkî, Tirkî, Farskî, Kirmancî, Zazakî pi ser ponç zon zonen pe in zonan şîîrî’z nuştê. Tayê eser pê dest mebusê Urfa Kemal Badilli semed tersê çend merdimon xwu omey vinkerdiş. Temame viraştişê Mewlidê Zazakî pe yardimê Xaliqî û feyz û bereketê pêxember ma (sellelahu ‘eleyhî we ‘ela alîhî we selem), pe destê Ahmedê Xasî Hêzanij hezar û hîrê sey û şîyyes serre bi tarîxê Erebkî.”

Mewlidê Xasî destpêkê edebîyatê Zazakî yo. Bi yew zono fesîh û sade omay nuştuş. Bê mewlidî sewbîna zî eserê ey estê. Na mewlid şiyes qisim û hîrê sey hotay ponç beyte ra bi peya. Her rezê mewlid yondes hece’v.

Manaye Mewlid, ameyîşê dunya yê Hz. Muhammedî yo. Ê şîîrê menzûmê ke eşqê ameyîşê dunya yê pêxamberî ma ser o nusîyey, înan ra von mewlid. Nizdî hezar ser ra nat mîyanê zafê milletanê Musluman’an de mewlid nusîyay. Mîyanê Kurdan de zî nusîyay. Mîyanê Kurdan de mewlido tewr namdar Mewlidê Mela Hesenê Bateyî yo. Zafê kirdan Mewlidê Bateyî wonenê. La mewlidanê Zazakî ra, yo tewr edebî û xorîn Mewlidê Zazaki yê Xasî yo. Hol bizone ey ra dima zî 4-5 hêb mewlidî nusîyay. Qismêkê yin binê tesîrê Xasî’d nusîyay. La heme hember yid ni mendê. Mewlidê Usman Efendî zî tede, çi mewlidêk bi qasê Mewlidê Zazaki’yê Xasî namdar nibiyo.”

Xasî vatij xwu pe yew zono mîstîk sembolî şuxilnay. Mewlidê Xasî’d zaf zî xeyretê îsbatkerdişê Zazakî esto. Wazeno nîşan bido ke Zazakî çend dewlemend a. Xasî de hem eşq esto hem îrfan. Mesela, Xasî zaf qedr dano qeleme.

Homa en vernî qelem virazeno. Qeleme de qisey keno. İna’ra dima qeleme don qiseykerdiş û pê qelem don nuştiş. Pe ina qayde Xasî, ma’z don zonayîş ki ma qedrê qeleme gera bizon. Mucadele pê qeleme, mucadele tirkewon’ra ver yena.”

Nome in kitab, Mewludê Nebî. 1899’id Amed’id Matbaa-yê Litografya’d yen çapkerdiş. Mela Ahmedê Xasî 1951’d rasen rehmê Huma’y, Huma yir zaf zaf rehm bik.

Mewlîdê Nebî’ ra yew qisim:

Ez bi bismillahî ibtida kena. / Raziqê ‘aman û xasan pîya kena.

Rebbî, hemd û şukrî ancax to rê bê. / Kîbr û medh û fexrî pêro to rê bê.

Çende ray bê masiwa bê hemdê ma. / Labelê nêrê hisaban çendê ma.

Hemd û şukrê to eda qet nêbenê. / Ma ser a Rebbî, ti zanê, vînenê.

Halê miskîn û feqîr û naqisan; / rûreş û zerresîyahê zey hesan.

Her nefes de vacê, hemd û şukrê to. / Wacib o bêşubhe ancî heqqê to

Maneno îne ser o şukrê çiman; / dest û ling û pîya bi e‘ezayê bînan.

Key yeno ca Rebbî heqê şukrê to? / Ger ezel ra ta ebed ma zikrê to

Tim biker, qet xafilî nêbin mudam. / Her mehalo ger eda ker ma temam

Labelê ma zanê rehma bêhisab, / to heta esta û ma bî dilkebab.

Wazenê ma lutfê to hergo hewe, / tim bi zarîyy û fixan roc û şewe.

Ez qesem daîm bi zatê to kena, / hem bi yew-yew ez sifatê to kena.

Ger ebed yew hemdê to qet nêkero, / rehmetey to ancî yo go her bero.

Çunkî rehmey to bi qeybê yê bîya, / ger çiqa şermende û sînesîya.

Rebbî halê ma bi xwu to ra ‘eyan, / lazimey hendî çîya vaco zuwan.

This Post Has 0 Comments

Leave A Reply